Zatory płatnicze – problem jednej firmy uderza w inne

Darkenz Finanse • Księgowość → Należności i zobowiązania • Referat 6

1. Czym są zatory płatnicze?

Zator płatniczy to sytuacja, w której opóźnienia w zapłacie utrudniają regulowanie kolejnych zobowiązań. Sprzedawca nie otrzymuje pieniędzy w terminie i zaczyna mieć problem z zapłatą własnym dostawcom. W ten sposób kłopot może przechodzić między firmami.

Samo zobowiązanie nie oznacza jeszcze zaległości. Zakup z terminem płatności za 30 dni jest zwykłym elementem działalności. Problem powstaje, gdy ustalony termin mija, a pieniędzy nadal brakuje. Długi, choć jeszcze nieprzekroczony termin zapłaty również może zwiększać potrzebę finansowania działalności.

Ta sama faktura jest należnością sprzedawcy i zobowiązaniem kupującego. Dlatego opóźnienie po jednej stronie szybko staje się problemem po drugiej.

2. Efekt domina: dokąd wędruje problem?

Wyobraźmy sobie sklep rowerowy, hurtownię i producenta części. Towary przemieszczają się od producenta do hurtowni, a następnie do sklepu. Zapłata płynie w przeciwnym kierunku.

3. Przykład liczbowy: jedna zaległość, dwa kolejne braki

Jeżeli sklep zapłaci w terminie, hurtownia dysponuje 35 000 zł i po przelewie 24 000 zł zachowuje 11 000 zł. Producent ma wtedy 28 000 zł i po zapłacie 18 000 zł zachowuje 10 000 zł. Jeżeli sklep nie płaci, a hurtownia także wstrzymuje cały przelew, oba kolejne przedsiębiorstwa mają niedobór środków.

Nie sumuj tych kwot jako jednej „straty gospodarki”. To środki i płatności na różnych etapach powiązanego łańcucha. Brak wpływu 30 000 zł nie oznacza od razu nieodwracalnej straty 30 000 zł. Pieniądze mogą wpłynąć później, choć samo czekanie generuje koszty.

Przelew częściowy zmienia sytuację. Gdyby hurtownia przekazała producentowi swoje 5 000 zł, jej niezapłacone saldo wyniosłoby 19 000 zł. Producent miałby wtedy 9 000 zł i brakowałoby mu 9 000 zł do płatności za materiały. Hurtownia zostałaby jednak bez gotówki na inne potrzeby. W praktyce trzeba uwzględnić wszystkie terminy i wydatki.

4. Zysk na papierze, a konto puste

Firma wykonała i sprzedała usługę za 50 000 zł. Koszty przypisane do tej usługi wynoszą 40 000 zł i zostały już opłacone z wcześniejszych środków. Klient jeszcze nie zapłacił. Zakładamy, że przychód i koszty zostały prawidłowo ujęte w tym samym okresie.

Wynik jest dodatni, ale wpływ od klienta wynosi na razie 0 zł. Firma ma należność 50 000 zł, którą musi zamienić na pieniądze. Z samego wyniku 10 000 zł nie wynika, ile jest na rachunku ani czy wystarczy na jutrzejszy przelew.

Przejściowy brak gotówki nie jest automatycznie trwałą niewypłacalnością. Nie można jednak ignorować narastających zaległości: wczesne działanie daje więcej możliwości niż reakcja po utracie dostaw i zaufania.

5. Jak policzyć lukę płynności?

Firma ma 8 000 zł. W najbliższym tygodniu powinna zapłacić 20 000 zł. Oczekuje wpłaty 15 000 zł od klienta, ale ta przyjdzie dopiero w następnym tygodniu.

−12 000 zł jest niedoborem w planie, a nie automatycznie debetem bankowym. Bez dostępnego limitu lub innego źródła pieniędzy firma nie wykona pełnej płatności. Późniejszy dodatni wynik planu nie usuwa problemu w pierwszym tygodniu.

Plan warto tworzyć na kolejne tygodnie, a przy napiętej sytuacji nawet na dni. Niepewny wpływ pokaż osobno jako wariant optymistyczny. Obietnica klienta nie daje tej samej pewności co środki zaksięgowane na rachunku.

6. Dlaczego zatory powstają?

Nie każdy spóźniający się klient działa w złej wierze. Przyczyna ma znaczenie dla sposobu reakcji, ale nie zmienia faktu, że wierzyciel potrzebuje pieniędzy na własne płatności.

7. Jak mierzyć zagrożenie?

Do DSO dobieraj porównywalne wartości, np. obie bez VAT. Sezonowość i zmiana struktury sprzedaży mogą zniekształcać prosty wskaźnik. DSO nie jest tym samym co liczba dni spóźnienia konkretnej faktury.

Przykładowa firma ma 100 000 zł otwartych należności. Z tego 60 000 zł jest przed terminem, 25 000 zł jest opóźnione o 1–30 dni, 10 000 zł o 31–60 dni, a 5 000 zł ponad 60 dni. Łącznie po terminie pozostaje 40 000 zł, czyli 40% portfela.

8. Koszty zatorów: więcej niż niezapłacona faktura

Najbardziej widoczna jest zamrożona gotówka. Oprócz niej pojawiają się koszty finansowania, czas pracowników zajmujących się przypomnieniami, utrata rabatów i ryzyko ograniczenia dostaw. Firma może także zrezygnować z opłacalnego zamówienia, ponieważ nie ma pieniędzy na materiały.

Przykład: przedsiębiorstwo finansuje lukę 30 000 zł przez 45 dni. Przyjmijmy wyłącznie dydaktyczną stopę 12% rocznie i rok liczący 365 dni.

To sam uproszczony koszt odsetkowy. Prowizje i inne opłaty zwiększą koszt. Stopa 12% jest założeniem przykładu, a nie aktualną ofertą banku ani ustawową stawką odsetek.

Jeżeli marża na sprzedaży wynosi 5%, odrobienie kosztu 443,84 zł wymaga około 8 877 zł dodatkowej sprzedaży przy tej marży i niezmienionych pozostałych warunkach. Dlatego „zapłacę miesiąc później” nie jest obojętne dla dostawcy.

9. Co pomaga przerwać łańcuch opóźnień?

Finansowanie kupuje czas, ale nie naprawia trwale nierentownej sprzedaży. Jeżeli firma stale sprzedaje poniżej kosztów albo finansuje klientów bez limitów, sam kredyt może jedynie odsunąć problem.

10. Co zrobić, gdy klient nie płaci?

1. Sprawdź dokumenty i rozliczenia. Ustal kwotę, termin, wpłaty częściowe, korekty i ewentualny spór.
2. Skontaktuj się z klientem. Zapytaj o konkretną przyczynę i datę zapłaty. Zapisz ustalenia.
3. Przelicz własną gotówkę. Sprawdź, które płatności przypadają przed spodziewanym wpływem i jak duża jest luka.
4. Wyślij wezwanie do zapłaty, gdy jest potrzebne. Wskaż dokumenty, kwotę i rachunek; zachowaj dowód wysłania.
5. Oceń dalszą ekspozycję. Warunki nowych zamówień i dostaw dostosuj do umowy oraz ryzyka.
6. Dobierz dalsze dochodzenie roszczenia. Zależnie od sytuacji rozważ ugodę, mediację lub postępowanie sądowe.

11. Co daje prawo i jaka jest rola UOKiK?

W transakcjach objętych ustawą o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych wierzyciel może, po spełnieniu ustawowych warunków, mieć prawo do odsetek za opóźnienie oraz rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Stawki i zasady należy sprawdzać dla konkretnego okresu i rodzaju transakcji.

UOKiK prowadzi postępowania dotyczące nadmiernego opóźniania płatności. Według informacji Urzędu ustawowy próg to co najmniej 2 mln zł niespełnionych lub spełnionych po terminie świadczeń w okresie trzech kolejnych miesięcy, z uwzględnieniem zakresu i wyłączeń ustawy.

Ten próg nie oznacza, że mniejsza faktura jest „dozwolona do niepłacenia”. Dotyczy szczególnego postępowania administracyjnego. Poszczególne roszczenie o zapłatę dochodzone jest odrębną drogą.

12. Najczęstsze błędy

13. Ćwiczenia z odpowiedziami

14. Co warto zapamiętać?

W zdrowym obiegu gospodarczym firma płaci za to, co otrzymała, a jej dostawca może zrobić to samo. Zator zaczyna się wtedy, gdy ten rytm zostaje przerwany. Dobra kontrola rozrachunków pomaga wychwycić problem, zanim z jednej faktury zrobi się historia całego łańcucha firm.

Źródła i podstawa merytoryczna