Słownik księgowy

Słownik księgowy – najważniejsze pojęcia prostym językiem

Aktywa, amortyzacja, bilans, kapitał własny, należności, pasywa… Księgowość pełna jest słów, które na początku mogą brzmieć skomplikowanie.

Dlatego stworzyliśmy słownik, w którym najważniejsze pojęcia księgowe wyjaśniamy bez zbędnego fachowego języka. Każda definicja ma pomóc przede wszystkim zrozumieć, co dane pojęcie oznacza w praktyce.

Jak korzystać ze słownika?

Nie musisz uczyć się wszystkich definicji na pamięć. Jeżeli podczas czytania artykułu spotkasz niezrozumiałe pojęcie, wróć tutaj i sprawdź jego znaczenie.

SZYBKI WYBÓR:

A B C D F K M N P R S W Z

A

Aktywa Zasoby majątkowe kontrolowane przez firmę, które mają wartość i zgodnie z zasadami rachunkowości mogą przynosić przyszłe korzyści ekonomiczne. Przykład: budynek, maszyna, samochód, zapasy, pieniądze na rachunku lub należność od klienta.

Aktywa trwałe Aktywa związane z przedsiębiorstwem przez dłuższy okres, zgodnie z zasadami ich klasyfikacji. Przykład: hala produkcyjna, maszyna lub określony samochód firmowy.

Aktywa obrotowe Aktywa związane przede wszystkim z bieżącą działalnością firmy i krótszym okresem wykorzystania lub rozliczenia. Przykład: zapasy, krótkoterminowe należności i środki pieniężne.

Amortyzacja Sposób stopniowego ujmowania w kosztach wartości określonych aktywów używanych przez przedsiębiorstwo przez dłuższy czas. Firma kupuje maszynę za 100 000 zł. Jej wartość może być rozliczana w kosztach stopniowo, a nie jednorazowo.

B

Bilans Jedno z podstawowych elementów sprawozdania finansowego. Pokazuje aktywa firmy oraz źródła ich finansowania na określony dzień. Najważniejsza zależność: AKTYWA = PASYWA.

Brutto Wartość przed określonymi potrąceniami lub rozliczeniami. Dokładne znaczenie zależy od kontekstu. Wynagrodzenie brutto jest kwotą przed odpowiednimi składkami i podatkiem obciążającymi wynagrodzenie pracownika.

C

Cash flow – przepływy pieniężne Informacja pokazująca rzeczywiste wpływy i wypływy pieniędzy związane z działalnością przedsiębiorstwa. Firma może mieć zysk, ale jednocześnie słaby cash flow, jeżeli klienci długo nie płacą faktur.

CIT Podatek dochodowy od osób prawnych, dotyczący między innymi wielu spółek posiadających osobowość prawną. CIT jest jednym z podatków, z którymi mogą mieć do czynienia przedsiębiorstwa.

D

Debet Termin, którego znaczenie zależy od kontekstu. W bankowości może oznaczać możliwość korzystania ze środków ponad aktualne saldo rachunku. Nie należy automatycznie utożsamiać go z księgową stroną Wn konta.

Dokument księgowy Dokument stanowiący podstawę ujęcia określonego zdarzenia w księgach lub odpowiedniej ewidencji. Przykładem może być prawidłowo wystawiona faktura lub inny dowód księgowy spełniający odpowiednie wymagania.

F

Faktura Dokument potwierdzający określoną sprzedaż i zawierający informacje wymagane przez odpowiednie przepisy. Może wskazywać między innymi sprzedawcę, nabywcę, przedmiot sprzedaży oraz odpowiednie kwoty.

Faktura korygująca Dokument służący do skorygowania określonych danych lub wartości wynikających z wcześniejszej faktury. Może być potrzebna np. przy zmianie ceny lub zwrocie towaru.

K

Kapitał własny Część pasywów pokazująca wartość przypadającą właścicielom po uwzględnieniu odpowiednich składników aktywów i zobowiązań. W uproszczeniu: jeżeli firma ma aktywa warte 1 mln zł i zobowiązania 400 tys. zł, różnica wynosi 600 tys. zł.

Koszt W uproszczeniu jest to wartość zasobów zużytych w związku z działalnością przedsiębiorstwa. Przykładem mogą być wynagrodzenia, zużycie materiałów czy energia wykorzystywana w działalności.

Koszt uzyskania przychodu Pojęcie podatkowe. Oznacza koszt spełniający warunki określone w przepisach podatkowych, który może wpływać na podstawę opodatkowania. Nie każdy koszt księgowy musi automatycznie być kosztem podatkowym.

Księgi rachunkowe Uporządkowany system ewidencji zdarzeń gospodarczych prowadzony zgodnie z zasadami rachunkowości.

Księgowość Część systemu rachunkowości zajmująca się przede wszystkim rejestrowaniem i porządkowaniem zdarzeń gospodarczych. Można powiedzieć, że jest to uporządkowana finansowa historia firmy.

KPiR Podatkowa księga przychodów i rozchodów. Jest formą ewidencji podatkowej stosowaną przez określonych podatników na zasadach wynikających z przepisów.

M

Ma Jedna z dwóch stron konta księgowego. Jej znaczenie zależy od rodzaju konta i księgowanej operacji. „Ma” nie oznacza po prostu „minus”. To częsty błąd początkujących.

Memoriał Zasada rachunkowości, zgodnie z którą zdarzenia gospodarcze ujmuje się w odpowiednich okresach, a nie wyłącznie wtedy, gdy następuje przepływ gotówki. Firma może wykazać sprzedaż, mimo że klient zapłaci fakturę później.

N

Należności Kwoty, które inne podmioty powinny zapłacić firmie. Firma sprzedała klientowi towar za 20 000 zł z terminem płatności 30 dni. Do czasu zapłaty może występować należność od klienta.

Netto Wartość po określonych potrąceniach lub bez określonych elementów, zależnie od kontekstu. „Netto” może mieć inne znaczenie przy wynagrodzeniu, a inne przy cenie na fakturze.

P

Pasywa Źródła finansowania aktywów przedsiębiorstwa. Obejmują między innymi kapitał własny oraz zobowiązania. Pasywa odpowiadają na pytanie: „Skąd pochodzi finansowanie majątku firmy?”.

PIT Podatek dochodowy od osób fizycznych. Dotyczy między innymi dochodów osób fizycznych, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Płynność finansowa Zdolność przedsiębiorstwa do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Firma może być rentowna, ale mieć problem z płynnością, jeżeli klienci bardzo długo nie płacą jej faktur.

Przychód W dużym uproszczeniu wartość osiągana przez przedsiębiorstwo w związku z jego działalnością, ujmowana zgodnie z odpowiednimi zasadami. Sprzedaż produktów może powodować powstanie przychodu. Nie oznacza to jednak automatycznie takiej samej kwoty zysku.

R

Rachunek przepływów pieniężnych Element sprawozdania finansowego pokazujący przepływy środków pieniężnych przedsiębiorstwa w podziale na określone rodzaje działalności. Pomaga odpowiedzieć na pytanie: „Skąd faktycznie przyszła gotówka i gdzie została wydana?”.

Rachunek zysków i strat Element sprawozdania finansowego pokazujący między innymi przychody, koszty oraz wynik przedsiębiorstwa za dany okres. Pozwala zobaczyć, w jaki sposób firma doszła do zysku lub straty.

Rachunkowość System zbierania, rejestrowania, przetwarzania i prezentowania informacji finansowych dotyczących jednostki. Księgowość jest częścią szerszego systemu rachunkowości.

Rentowność Informacja pokazująca zdolność przedsiębiorstwa do generowania wyników w odniesieniu do określonej wielkości, np. sprzedaży, aktywów lub kapitału. Dwie firmy mogą mieć taki sam zysk, ale różnić się rentownością.

Rezerwy Zobowiązania, których termin wymagalności lub kwota nie są pewne, ujmowane po spełnieniu odpowiednich warunków. Rezerwa może dotyczyć przewidywanego przyszłego obciążenia, jeżeli spełnione są wymagania rachunkowe.

S

Sprawozdanie finansowe Zestaw informacji przedstawiających sytuację finansową, majątkową oraz wyniki jednostki zgodnie z właściwymi zasadami. Może obejmować między innymi bilans oraz rachunek zysków i strat, a w określonych przypadkach także rachunek przepływów pieniężnych.

Środek trwały Składnik aktywów spełniający określone warunki dotyczące między innymi przewidywanego okresu użytkowania i przeznaczenia. Przykładem może być wykorzystywana przez przedsiębiorstwo maszyna.

W

Wn Jedna z dwóch stron konta księgowego, tradycyjnie określana jako „Winien”. Wn nie oznacza po prostu „plus”. Sposób działania strony Wn zależy od rodzaju konta.

Wynik finansowy Rezultat działalności przedsiębiorstwa za określony okres, ustalany zgodnie z zasadami rachunkowości. Dodatni wynik może oznaczać zysk, a ujemny – stratę.

Z

Zapasy Aktywa obejmujące między innymi określone materiały, towary lub produkty związane z działalnością przedsiębiorstwa. Dla sklepu zapasem mogą być towary znajdujące się w magazynie.

Zobowiązania Obowiązki firmy związane z koniecznością przekazania określonych korzyści ekonomicznych innym podmiotom, jeżeli spełniają definicję rachunkową. Przykład: kredyt bankowy lub niezapłacona faktura dostawcy.

Zysk Dodatni wynik finansowy osiągnięty przez przedsiębiorstwo zgodnie z odpowiednimi zasadami rachunkowości. Ważne: zysk nie jest tym samym co ilość gotówki znajdującej się na rachunku bankowym.

Strata Ujemny wynik finansowy przedsiębiorstwa za określony okres. Jeżeli odpowiednio ustalone koszty i obciążenia przewyższają przychody i pozostałe wyniki, przedsiębiorstwo może wykazać stratę.

Najważniejsze na początek

Jeżeli dopiero zaczynasz naukę księgowości, nie próbuj zapamiętać całego słownika.

Na początek szczególnie dobrze zrozum sześć pojęć:

AKTYWA → co firma kontroluje i co ma wartość
PASYWA → źródła finansowania aktywów
PRZYCHODY → wartość osiągana z działalności
KOSZTY → zużycie zasobów związane z działalnością
NALEŻNOŚCI → inni są winni pieniądze firmie
ZOBOWIĄZANIA → firma ma obowiązek zapłacić innym

Kiedy te pojęcia staną się zrozumiałe, kolejne elementy rachunkowości zaczną układać się w logiczną całość.

Źródła i materiały

Słownik ma charakter edukacyjny. Definicje zostały celowo uproszczone, aby były zrozumiałe dla osób rozpoczynających naukę księgowości.

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości – podstawowe regulacje dotyczące rachunkowości w Polsce.
Ministerstwo Finansów – oficjalne materiały dotyczące rachunkowości, podatków i sprawozdawczości.
Komitet Standardów Rachunkowości – Krajowe Standardy Rachunkowości i stanowiska KSR.
Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/IFRS) – standardy dotyczące sprawozdawczości finansowej.

W przypadku zagadnień podatkowych zawsze należy sprawdzić aktualne przepisy, ponieważ mogą one ulegać zmianom.