Ciśnienie rośnie
Wraz z głębokością rośnie nacisk słupa wody. Na około 10 m mamy już blisko 2 bary ciśnienia bezwzględnego.
Wyobraź sobie metalowy dzwon opuszczany w głębinę. Jego spód jest otwarty, ale woda nie zalewa go od razu. Skąd bierze się powietrze w środku, dlaczego poziom wody rośnie i co decyduje, czy dzwon opada czy się unosi?
Dzwon nurkowy to historyczne urządzenie do prac pod wodą. W najprostszej wersji przypomina duży, sztywny kubek odwrócony dnem do góry i zanurzony w wodzie. Powietrze zatrzymuje się pod jego zamkniętym sklepieniem, choć dolna część pozostaje otwarta.
To nie magia ani „szczelność wody”. Uwięziony gaz jest ściśliwy. Im głębiej opuścimy dzwon, tym większe ciśnienie wody będzie na niego działać. Powietrze zajmie mniejszą objętość, a woda podniesie się wewnątrz komory.
Wraz z głębokością rośnie nacisk słupa wody. Na około 10 m mamy już blisko 2 bary ciśnienia bezwzględnego.
Jeżeli nie dopompowujemy powietrza, jego objętość maleje w przybliżeniu odwrotnie do ciśnienia.
Większa objętość powietrza wypiera więcej wody. Zmniejszenie tej objętości ogranicza dodatkowy wypór całego dzwonu.
Fw — siła wyporu w niutonach; ρ — gęstość wody (w symulacji 1025 kg/m³); g — przyspieszenie ziemskie (9,81 m/s²); Vwyp — objętość wypartej wody (m³). Liczy się całkowita objętość wypartej wody, nie sama masa metalowego urządzenia.
Ciśnienie bezwzględne w wodzie to suma ciśnienia atmosferycznego i ciśnienia słupa wody. Przy stałej temperaturze i niezmienionej ilości gazu, gdy ciśnienie wzrasta dwukrotnie, objętość powietrza spada mniej więcej o połowę. Dla prostoty w przykładach przyjmujemy około 1 bar przy powierzchni oraz około 1 bar wzrostu na każde 10 m.
| Głębokość | Ciśnienie (w przybliżeniu) | Objętość początkowego 1 m³ gazu | Co się dzieje? |
|---|---|---|---|
| 0 m | 1 bar | 1,00 m³ | Dzwon zawiera pełną porcję powietrza |
| 10 m | 2 bary | 0,50 m³ | Woda wchodzi wyżej do komory |
| 20 m | 3 bary | 0,33 m³ | Powietrza objętościowo jest już trzy razy mniej |
| 30 m | 4 bary | 0,25 m³ | Woda zajmuje jeszcze więcej miejsca |
Na dzwon działa w dół siła ciężkości (masa dzwonu, balastu i osób), a w górę siła wyporu. W prawdziwym dzwonie często działa także siła liny i mechanizmu opuszczającego. Gdy ciężar przewyższa wypór, dzwon ma tendencję do opadania; lina i wciągarka mogą regulować ruch. Wpompowanie sprężonego powietrza zwiększa objętość poduszki gazowej, zmniejsza zalanie komory i zwiększa jej udział w wyporze.
Przesuń suwak głębokości. Zmieniaj ilość gazu, aby zobaczyć, jak dopompowanie powietrza wypycha wodę z otwartej komory. Wyniki obliczane są na bieżąco.
Właśnie tak pod wodą powietrze zajmuje coraz mniej miejsca.
Wybierz głębokość misji. Opuść dzwon, uruchamiaj sprężarkę, unikaj spadających kamieni i rur, zabierz dwóch nurków z dna i wróć na powierzchnię. Gdy spada ciśnienie poduszki gazowej — woda wdziera się do środka, a wypór maleje.
Klawiatura: ↑/↓ wciągarka, ←/→ ruch boczny (można też sterować przyciskami na telefonie). Kliknięcie przycisku ruchu uruchamia kierunek, ponowne kliknięcie go zatrzymuje. „Stop liny” zatrzymuje wciągarkę, ale dzwon nadal może powoli dryfować zgodnie z wyporem.
Zwiększenie balastu zwiększa ciężar. Sprężarka wprowadza powietrze z ograniczonego zapasu; jego objętość zależy od głębokości. Upust zmniejsza ilość gazu. Czerwone alarmy oznaczają zagrożenie.
Większe ciśnienie w wodzie nie oznacza, że wypór sztywnego przedmiotu stale rośnie. Decyduje objętość wypartej cieczy.
Zmienia się jego objętość, więc zmienia się poziom wody w komorze i — dla otwartego dzwonu — udział gazu w wyporności.
O tym, czy dzwon opada i z jaką prędkością, decyduje bilans sił oraz sterowanie urządzeniem, nie samo prawo Archimedesa.
Każdy poziom ma własne 10 pytań. Po sprawdzeniu odpowiedzi poznasz wynik i wyjaśnienie każdego zadania — bez zgadywania, co poszło nie tak.
Tekst referatu, scenariusz gry, opisy przykładów, rysunki i pytania zostały opracowane autorsko. Prawa fizyki i równania podano na podstawie podręczników akademickich: