Zapasy – kiedy są majątkiem, a kiedy problemem?
Wyobraźmy sobie sklep, który posiada w magazynie towary warte 500 000 zł.
Na pierwszy rzut oka wygląda to dobrze.
Firma posiada przecież pół miliona złotych majątku.
Ale co się stanie, jeśli tych produktów nikt nie będzie chciał kupić?
Albo będą leżały w magazynie przez dwa lata?
Albo firma będzie miała towary za 500 000 zł, ale tylko 10 000 zł gotówki na rachunku?
Wtedy zapasy, które są majątkiem przedsiębiorstwa, mogą zacząć stawać się jego problemem.
1 Co to właściwie są zapasy?
Zapasy to składniki majątku przedsiębiorstwa przeznaczone między innymi do sprzedaży albo wykorzystania podczas produkcji.
Ich rodzaj zależy od działalności firmy.
Produkty kupione po to, aby sprzedać je klientom.
Przykład: telewizory w sklepie z elektroniką.
Składniki wykorzystywane w działalności lub produkcji.
Przykład: mąka w piekarni.
Produkty, które przedsiębiorstwo już wyprodukowało i zamierza sprzedać.
Przykład: gotowe meble w fabryce.
Produkty, których proces produkcji jeszcze się nie zakończył.
Przykład: samochód znajdujący się jeszcze na linii produkcyjnej.
2 Dlaczego zapasy są majątkiem firmy?
Wyobraźmy sobie sklep sportowy.
Właściciel kupuje:
Firma zapłaciła dostawcy 20 000 zł.
Czy pieniądze po prostu zniknęły?
Nie.
W zamian przedsiębiorstwo otrzymało 100 par butów, które zamierza sprzedać klientom.
Gotówka ↓
Zapasy ↑
Dlatego zapasy są wykazywane jako składnik aktywów przedsiębiorstwa.
3 Towar w magazynie to jednak nie gotówka
I tutaj zaczyna się najważniejsza część całego tematu.
Załóżmy, że firma posiada:
Może wyglądać na przedsiębiorstwo posiadające dużo majątku.
Ale na rachunku bankowym ma tylko:
W najbliższych tygodniach firma musi zapłacić:
pracownikom – 40 000 zł,
dostawcom – 70 000 zł,
raty leasingowe – 10 000 zł,
podatki i inne zobowiązania – 20 000 zł.
Razem:
I pojawia się problem.
Żeby zapasy pomogły w regulowaniu zobowiązań, zazwyczaj trzeba je najpierw sprzedać i otrzymać pieniądze.
4 Zapasy zamrażają gotówkę
To bardzo ważne pojęcie.
Kiedy przedsiębiorstwo kupuje zapasy, przeznacza na nie pieniądze.
Dopóki produkty nie zostaną sprzedane i firma nie otrzyma zapłaty, część kapitału pozostaje związana w magazynie.
Im dłużej trwa ten proces, tym dłużej przedsiębiorstwo musi finansować swoją działalność.
Mają wartość, ale nie są tak płynne jak gotówka.
5 Przykład – sklep kupił za dużo towaru
Wyobraźmy sobie sklep odzieżowy.
Przed sezonem zimowym właściciel spodziewa się bardzo dużej sprzedaży.
Kupuje kurtki za:
Problem w tym, że zima okazuje się wyjątkowo ciepła.
Klienci kupują znacznie mniej kurtek, niż przewidywała firma.
Po zakończeniu sezonu w magazynie nadal znajduje się towar kosztujący firmę:
Teoretycznie firma nadal posiada zapasy.
Ale pojawiają się problemy.
❌ firma może być zmuszona obniżyć ceny,
❌ magazynowanie kosztuje,
❌ pieniądze są zamrożone w niesprzedanym towarze,
❌ firma może potrzebować gotówki na zakup nowej kolekcji.
6 Kiedy zapasy są czymś dobrym?
Zapasy same w sobie nie są problemem.
W wielu firmach są wręcz niezbędne do prowadzenia działalności.
✔ szybko realizować zamówienia klientów,
✔ utrzymywać ciągłość produkcji,
✔ przygotować się do sezonowego wzrostu sprzedaży,
✔ zabezpieczyć się przed opóźnieniami dostaw,
✔ kupować większe partie materiałów, gdy jest to ekonomicznie uzasadnione.
Problem nie polega więc na tym, że przedsiębiorstwo posiada zapasy.
Problemem może być ich nadmierna ilość, niska rotacja albo utrata wartości.
7 Kiedy zapasy stają się problemem?
Firma kupuje więcej produktów, niż jest w stanie sprzedać.
Towary sprzedają się znacznie wolniej, niż oczekiwała firma.
Produkty mogą się starzeć, psuć, wychodzić z mody albo stawać technologicznie przestarzałe.
Firma posiada dużo zapasów, ale za mało pieniędzy na bieżące płatności.
8 Zapasy mogą stracić na wartości
Wyobraźmy sobie sklep z elektroniką.
Rok temu kupił 100 smartfonów po:
Łączny koszt:
Sklep nie sprzedał jednak całego zapasu.
W międzyczasie na rynku pojawiły się nowe modele.
Stare telefony można teraz sprzedać przykładowo jedynie po 1400 zł.
To oznacza, że wcześniejsza wartość zapasów może już nie odzwierciedlać tego, ile firma jest w stanie odzyskać ze sprzedaży.
Jeżeli ich wartość możliwa do odzyskania spada, może być konieczne odpowiednie obniżenie ich wartości w księgach.
9 Produkty spożywcze pokazują to jeszcze lepiej
Wyobraźmy sobie supermarket.
Posiada w magazynie produkty spożywcze o wartości:
Ale część produktów ma krótki termin przydatności.
Jeżeli firma nie sprzeda ich odpowiednio szybko, część towaru może stracić wartość całkowicie.
Dlatego rodzaj zapasów ma ogromne znaczenie.
Inaczej patrzymy na stal w przedsiębiorstwie przemysłowym, inaczej na ubrania sezonowe, a jeszcze inaczej na świeżą żywność.
10 Rotacja zapasów – bardzo ważna informacja
Inwestor powinien interesować się nie tylko wartością zapasów.
Ważne jest również to, jak szybko przedsiębiorstwo je sprzedaje lub wykorzystuje.
To właśnie z tym związane jest pojęcie rotacji zapasów.
Wolna rotacja może oznaczać, że produkty długo zalegają.
Nie można jednak powiedzieć, że jedna wartość rotacji jest dobra dla wszystkich firm.
Wiele zależy od branży.
Supermarket, producent samolotów i deweloper działają w zupełnie innych cyklach biznesowych.
11 Rosnące zapasy – dobra czy zła wiadomość?
To zależy.
Wzrost zapasów nie musi oznaczać problemu.
Firma spodziewa się większej sprzedaży.
Przygotowuje się do sezonu.
Uruchamia nowe sklepy.
Zwiększa skalę produkcji.
Sprzedaż zaczyna zwalniać.
Klienci nie chcą produktów.
Firma źle oszacowała popyt.
Niesprzedany towar gromadzi się w magazynach.
12 Przykład dla inwestora
Spójrzmy na dwie firmy.
| Firma A | Firma B | |
|---|---|---|
| Sprzedaż | 100 mln zł | 100 mln zł |
| Zapasy rok temu | 15 mln zł | 15 mln zł |
| Zapasy obecnie | 17 mln zł | 35 mln zł |
| Zmiana sprzedaży | +12% | 0% |
W firmie A zapasy wzrosły umiarkowanie, a jednocześnie wzrosła sprzedaż.
Może to być naturalny efekt rozwoju przedsiębiorstwa.
W firmie B sytuacja wygląda inaczej.
Sprzedaż stoi w miejscu, a zapasy wzrosły z 15 do 35 mln zł.
Ale inwestor zdecydowanie powinien zapytać:
„Dlaczego magazyny rosną tak szybko, skoro sprzedaż nie rośnie?”
13 Zapasy mogą pogarszać przepływy pieniężne
To bardzo ważne przy analizie spółek.
Firma może osiągać zysk, a jednocześnie zużywać dużo gotówki na zwiększanie zapasów.
Firma zarobiła w danym roku:
5 000 000 zł
Jednocześnie przeznaczyła dużą część środków na zwiększenie zapasów.
Towary znajdują się w magazynach i nie zostały jeszcze sprzedane.
Dlatego sam zysk nie mówi nam wszystkiego o tym, co dzieje się z gotówką przedsiębiorstwa.
14 Kapitał obrotowy – tutaj zapasy mają ogromne znaczenie
Zapasy są jednym z ważnych elementów kapitału obrotowego przedsiębiorstwa.
Firma finansuje działalność, zanim cały cykl zakończy się otrzymaniem pieniędzy od klienta.
↓
PRODUKCJA
↓
ZAPASY
↓
SPRZEDAŻ
↓
NALEŻNOŚCI
↓
GOTÓWKA
Im więcej pieniędzy przedsiębiorstwo musi utrzymywać w zapasach i należnościach, tym większe może być jego zapotrzebowanie na finansowanie działalności.
15 Firma może rosnąć tak szybko, że zabraknie jej pieniędzy
Brzmi dziwnie, ale jest możliwe.
Wyobraźmy sobie hurtownię, której sprzedaż bardzo szybko rośnie.
Żeby sprzedawać więcej, firma musi kupować coraz więcej towaru.
Towar trzeba często kupić wcześniej.
Klienci natomiast płacą przykładowo po 30 albo 60 dniach.
Jeżeli przedsiębiorstwo nie posiada odpowiedniej gotówki albo finansowania, nawet szybki rozwój może wywołać problemy z płynnością.
16 Koszt magazynowania też ma znaczenie
Zapasy nie leżą w magazynie za darmo.
Firma może ponosić koszty związane z:
Czynsz, utrzymanie budynku i wyposażenie.
Oświetlenie, chłodzenie, ogrzewanie i urządzenia.
Obsługa magazynu i logistyki.
Uszkodzenia, kradzieże, przeterminowanie i utrata wartości.
Dlatego nadmierne zapasy mogą generować dodatkowe koszty nawet wtedy, gdy nic się z nimi nie dzieje.
17 Jak inwestor powinien analizować zapasy?
Sama informacja:
mówi stosunkowo niewiele.
Potrzebujemy kontekstu.
📈 Czy zapasy rosną szybciej niż sprzedaż?
⏳ Jak szybko firma sprzedaje swoje zapasy?
🏭 Czy wzrost zapasów wynika ze zwiększenia produkcji?
📦 Czy przedsiębiorstwo przygotowuje się do sezonu?
📉 Czy firma dokonuje odpisów wartości zapasów?
💵 Czy wzrost zapasów mocno obciąża przepływy pieniężne?
🛒 Czy popyt na produkty firmy nadal jest wysoki?
📊 Jak zapasy zmieniały się na przestrzeni kilku lat?
18 Sygnały ostrzegawcze dla inwestora
Nie każdy wzrost zapasów jest zły, ale niektóre sytuacje powinny zwrócić uwagę inwestora.
🚨 Sprzedaż spada, a magazyny nadal rosną.
🚨 Rotacja zapasów wyraźnie się pogarsza.
🚨 Firma musi mocno przeceniać towary.
🚨 Pojawiają się duże odpisy wartości zapasów.
🚨 Przepływy operacyjne pogarszają się przez wzrost kapitału obrotowego.
🚨 Firma pożycza coraz więcej pieniędzy, podczas gdy wartość zapasów szybko rośnie.
Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie przesądza o problemach przedsiębiorstwa.
Ale kilka występujących jednocześnie zdecydowanie zasługuje na dokładniejszą analizę.
19 Zapasy a różne branże
Nie można porównywać wszystkich przedsiębiorstw w identyczny sposób.
| Branża | Charakter zapasów |
|---|---|
| Supermarket | Duża rotacja, część produktów szybko traci przydatność. |
| Odzież | Ryzyko sezonowości i utraty atrakcyjności kolekcji. |
| Elektronika | Ryzyko szybkiego starzenia technologicznego. |
| Przemysł | Materiały, półprodukty, produkcja w toku i produkty gotowe. |
| Branże sezonowe | Zapasy mogą mocno rosnąć przed okresem największej sprzedaży. |
Porównuj zapasy przede wszystkim z wcześniejszymi okresami tej samej firmy oraz z przedsiębiorstwami działającymi w podobnej branży.
20 Cały mechanizm na prostym przykładzie
Gotówka maleje, a zapasy rosną.
Firma posiada jednak towary przeznaczone do sprzedaży.
Zapasy stopniowo opuszczają magazyn.
Kapitał zamrożony wcześniej w zapasach wraca w formie środków pieniężnych.
Pieniądze pozostają związane w zapasach, firma ponosi koszty ich utrzymania, a produkty mogą dodatkowo tracić na wartości.
Najczęstsze błędy początkujących
Niekoniecznie. Ważne jest, czy zapasy można sprawnie sprzedać.
❌ „Zapasy to praktycznie to samo co gotówka”.
Nie. Gotówka jest znacznie bardziej płynna.
❌ „Wzrost zapasów zawsze jest zły”.
Nie. Może wynikać z rozwoju firmy lub przygotowania do większej sprzedaży.
❌ „Jeżeli firma ma zysk, wzrost zapasów nie ma znaczenia”.
Ma. Zapasy mogą pochłaniać znaczną część gotówki przedsiębiorstwa.
❌ „Każde zapasy zachowują wartość”.
Nie. Część produktów może się zepsuć, zestarzeć, wyjść z mody lub stracić wartość technologiczną.
📌 PODSUMOWANIE
Zapasy są częścią majątku przedsiębiorstwa.
Mogą obejmować między innymi towary, materiały, produkty gotowe i produkcję w toku.
Są potrzebne, ponieważ pozwalają firmie prowadzić sprzedaż i produkcję.
Jednocześnie zapasy mogą wiązać dużą część pieniędzy przedsiębiorstwa.
Jeżeli jest ich zbyt dużo, sprzedają się powoli albo tracą wartość, mogą stać się poważnym problemem.
DOBRE ZAPASY → PRACUJĄ I ZAMIENIAJĄ SIĘ W SPRZEDAŻ
ZŁE ZAPASY → LEŻĄ, BLOKUJĄ GOTÓWKĘ I TRACĄ WARTOŚĆ
Wyobraź sobie magazyn pełen kartonów.
📦 Każdy karton ma określoną wartość.
Dlatego:
ZAPASY = MAJĄTEK FIRMY
Ale dopóki firma ich nie sprzeda:
💵 nie są gotówką,
🏢 zajmują magazyn,
⏳ mogą długo czekać na klienta,
📉 mogą stracić wartość.
Problem zaczyna się wtedy, gdy magazyn rośnie szybciej niż sprzedaż.
Dlatego inwestor nie powinien pytać tylko:
„Ile zapasów ma firma?”
Powinien przede wszystkim zapytać:
„CZY FIRMA POTRAFI TE ZAPASY SZYBKO I ZYSKOWNIE SPRZEDAĆ?”