Fundacje rodzinne w krótkim czasie stały się jednym z najważniejszych narzędzi służących do przekazywania rodzinnego biznesu kolejnym pokoleniom. Rozwiązanie miało przede wszystkim pomóc właścicielom firm w zabezpieczeniu majątku i uniknięciu sytuacji, w której po zmianie pokoleniowej dobrze prosperujące przedsiębiorstwo zostaje podzielone pomiędzy wielu spadkobierców.
Wraz z popularnością fundacji pojawiły się jednak pytania dotyczące ich opodatkowania. Planowane zmiany wywołały sporo obaw wśród przedsiębiorców. Ministerstwo Finansów zaczęło jednak łagodzić część wcześniej rozważanych rozwiązań.
Fundacja rodzinna ma chronić firmę na pokolenia
Podstawową ideą fundacji rodzinnej jest oddzielenie rodzinnego majątku od bezpośredniej własności poszczególnych członków rodziny.
Przedsiębiorca może przekazać do fundacji między innymi udziały lub akcje spółek oraz inne składniki majątku. Fundacja zarządza nimi zgodnie z zasadami określonymi przez fundatora.
Pozwala to ograniczyć ryzyko rozdrobnienia biznesu po śmierci jego założyciela.
Z punktu widzenia przedsiębiorcy największą zaletą jest możliwość zaplanowania sukcesji z dużym wyprzedzeniem i określenia zasad wypłacania świadczeń członkom rodziny.
Podatki stały się jednym z największych problemów
Popularność fundacji rodzinnych spowodowała również zainteresowanie administracji podatkowej.
Państwo chce ograniczyć sytuacje, w których fundacja rodzinna byłaby wykorzystywana przede wszystkim jako narzędzie pozwalające unikać opodatkowania, zamiast realizować swój podstawowy cel sukcesyjny.
Problem polega na znalezieniu odpowiedniej granicy.
Zbyt liberalne przepisy mogą tworzyć możliwość agresywnej optymalizacji podatkowej. Zbyt restrykcyjne mogą natomiast spowodować, że przedsiębiorcy przestaną traktować fundację rodzinną jako bezpieczne narzędzie do przekazywania firm kolejnym pokoleniom.
Ministerstwo Finansów łagodzi część propozycji
Dyskusja dotycząca zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych pokazała, że część wcześniejszych pomysłów mogłaby być zbyt restrykcyjna.
Dlatego niektóre rozwiązania są modyfikowane lub łagodzone.
Dla przedsiębiorców jest to istotny sygnał. Fundacja rodzinna jest rozwiązaniem tworzonym z perspektywą wielu lat, a często nawet kilku pokoleń. Jeżeli przepisy podatkowe będą często zmieniane, właściciele firm mogą mieć problem z przygotowaniem długoterminowej strategii sukcesji.
W przypadku takiego instrumentu stabilność prawa jest niemal równie ważna jak wysokość podatków.
Sprzedaż majątku pozostaje ważnym elementem dyskusji
Jednym z najbardziej wrażliwych obszarów jest sposób opodatkowania transakcji przeprowadzanych przez fundacje rodzinne.
Ustawodawca musi rozróżnić zwykłe zarządzanie rodzinnym majątkiem od sytuacji, w których fundacja mogłaby być tworzona głównie po to, aby przeprowadzić określoną transakcję na korzystniejszych zasadach podatkowych.
To trudne zadanie.
Zbyt szerokie ograniczenia mogą uderzyć również w fundacje działające zgodnie z pierwotnym założeniem ustawy. Z kolei pozostawienie zbyt wielu możliwości może zachęcać do tworzenia konstrukcji nastawionych przede wszystkim na korzyści podatkowe.
Dlaczego fundacje rodzinne są ważne dla polskiej gospodarki?
Problem sukcesji będzie miał coraz większe znaczenie.
Wiele dużych polskich przedsiębiorstw prywatnych powstało w latach 90. Ich założyciele stopniowo zbliżają się do momentu, w którym będą musieli zdecydować, kto przejmie kontrolę nad biznesem.
Brak odpowiednio przygotowanej sukcesji może prowadzić do konfliktów pomiędzy spadkobiercami, sprzedaży przedsiębiorstwa albo podziału majątku.
Fundacja rodzinna może ograniczać takie ryzyko.
Z punktu widzenia całej gospodarki oznacza to większą szansę na zachowanie polskich przedsiębiorstw w rękach kolejnych pokoleń właścicieli.
Stabilność prawa jest kluczowa
Przedsiębiorca planujący sukcesję musi patrzeć kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt lat do przodu.
Dlatego częste zmiany zasad opodatkowania mogą być szczególnie niebezpieczne.
Jeżeli właściciel firmy nie wie, jak jego fundacja będzie traktowana podatkowo za kilka lat, trudniej podejmować decyzję o przekazaniu do niej znacznej części rodzinnego majątku.
Państwo powinno więc z jednej strony przeciwdziałać nadużyciom, a z drugiej zapewnić uczciwie działającym przedsiębiorcom możliwie stabilne otoczenie prawne.
Fundacja rodzinna to nie tylko sposób na niższe podatki
Największym błędem byłoby traktowanie fundacji rodzinnej wyłącznie jako instrumentu podatkowego.
Jej główną wartością jest możliwość uporządkowania własności rodzinnego przedsiębiorstwa, zabezpieczenia majątku oraz określenia zasad jego wykorzystania przez kolejne pokolenia.
Korzyści podatkowe mogą być istotnym elementem całego rozwiązania, ale nie powinny być jedynym powodem jego utworzenia.
Dobrze przygotowana fundacja rodzinna może funkcjonować przez dziesięciolecia. Źle przygotowana może natomiast prowadzić do sporów rodzinnych, problemów podatkowych i kosztownych konfliktów prawnych.
Co dalej?
Kierunek zmian będzie bardzo ważny dla tysięcy polskich przedsiębiorców.
Jeżeli ostateczne przepisy będą rozsądnie ograniczały nadużycia, jednocześnie zachowując atrakcyjność fundacji jako narzędzia sukcesyjnego, rozwiązanie może stać się trwałym elementem polskiego systemu gospodarczego.
Najgorszym scenariuszem byłaby natomiast sytuacja, w której zasady zmieniałyby się co kilka lat.
Kapitał rodzinny lubi przewidywalność. A przy planowaniu sukcesji na kilka pokoleń stabilne przepisy są warte niemal tyle samo co korzystne podatki.
Źródło i inspiracja do opracowania:
Dziennik Gazeta Prawna, materiał „Fundacje rodzinne. MF łagodnieje w niektórych kwestiach”, wrzesień 2026 r.
Opracowanie: Darkenz Finanse.
Tekst stanowi autorskie omówienie i rozwinięcie zagadnienia na podstawie materiału źródłowego.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej, prawnej ani inwestycyjnej.